เมนูหลัก
เว็บบริการ

ความหลากชนิดและการกระจายของ หอยน้ำจืดในแม่น้ำป่าสัก จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

           

        หอยน้ำจืดเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่อาศัยตามพื้นท้องน้ำหน้าดินในแหล่งน้ำธรรมชาติพบในแม่น้ำ ลำคลอง หนอง บึงและอ่างเก็บน้ำ โดยการฝังตัวในพื้นดิน เกาะอยู่กับวัตถุใต้น้ำพวกกิ่งไม้ ตอไม้หรือเสาสะพานและพืชน้ำ หอยในแหล่งน้ำจืดพบทั้งหอยฝาเดียวและหอยสองฝาซึ่งมีความสำคัญในแง่เป็นอาหารของสัตว์น้ำพวกกุ้ง ปูและปลา หอยน้ำจืดหลายชนิดถูกนำมาเป็นอาหาร เช่น หอยขม หอยทรายและหอยกาบ เป็นต้น หอยน้ำจืดสามารถใช้เป็นตัวบ่งชี้คุณภาพน้ำเนื่องจากเป็นสัตว์ที่อาศัยอยู่กับที่ตามพื้นท้องน้ำจึงมีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับคุณภาพดินตะกอนและคุณภาพน้ำ ทำให้ตอบสนองอย่างรวดเร็วต่อการเปลี่ยนแปลงสิ่งแวดล้อมในแหล่งน้ำทั้งทางกายภาพและทางเคมี โดยเฉพาะจากการกระทำของมนุษย์เช่น การเพิ่มปริมาณธาตุอาหารลงในแหล่งน้ำ การเปลี่ยนแปลงออกซิเจนในแหล่งน้ำและการเปลี่ยนแปลงสภาพโครงสร้างของแหล่งที่อยู่อาศัย (Wijeyaratne and Bellanthudawa, 2017)

         ความหลากหลายชนิดของหอยน้ำจืดที่พบในแม่น้ำป่าสักเขตจังหวัดพระนครศรีอยุธยาครั้งนี้มีค่าใกล้เคียงกับการศึกษาในอดีต แต่หากเทียบความหลากหลายชนิดของหอยน้ำจืดกับในบริเวณแม่น้ำป่าสัก จังหวัดสระบุรี ซึ่งพบได้มากกว่ารวม 14 สกุล อาจมีสาเหตุมาจากแม่น้ำป่าสักเขตจังหวัดพระนครศรีอยุธยาเป็นบริเวณแม่น้ำป่าสักตอนล่างที่ได้รับอิทธิพลจากการสะสมสารมลพิษพวกสารอินทรีย์และสารเคมีจากกิจกรรมมนุษย์ทั้งจากแหล่งชุมชนและเกษตรกรรม การขนส่งสินค้าทางเรือและการขุดลอกดินตะกอนพื้นน้ำ ซึ่งเป็นการรบกวนแหล่งอาศัยของสัตว์น้ำและหอยน้ำจืด  ความชุกชุมของหอยทราย (M. swainsoni) มีความสัมพันธ์อย่างเด่นชัดกับการเพิ่มปริมาณอินทรียสารในดินโดยพบชุกชุมบริเวณที่มีการเพิ่มปริมาณอินทรียสารจากน้ำทิ้งชุมชน หอยทรายเป็นหอยน้ำจืดเศรษฐกิจที่สำคัญ หากเกิดภาวะน้ำเน่าเสียจากการเพิ่มขึ้นของปริมาณอินทรียสารสูงในแม่น้ำ อาจส่งผลให้จำนวนประชากรของหอยน้ำจืดชนิดนี้ลดลงหรือสูญพันธุ์ไป ซึ่งย่อมส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของประชาชนในท้องถิ่น ประกอบกับสถานการณ์คุณภาพน้ำในแม่น้ำป่าสักในช่วงปี พ.ศ. 2553-2557 พบว่าบริเวณอำเภอท่าเรือและอำเภอ
นครหลวงมีคุณภาพน้ำต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานโดยมีสาเหตุสำคัญของปัญหาคุณภาพน้ำเสื่อมโทรมมาจากการระบายน้ำเสียและการปนเปื้อนของสิ่งปฏิกูลจากแหล่งชุมชนรวมถึงการชะล้างหน้าดินที่มีปุ๋ยตกค้างจากการเกษตร

         การศึกษานี้สรุปว่าความหลากหลายชนิดและความชุกชุมของหอยน้ำจืดสามารถนำมาใช้บ่งชี้คุณภาพสิ่งแวดล้อมในแม่น้ำป่าสักจังหวัดพระนครีอยุธยา การใช้ประโยชน์แหล่งน้ำอย่างรู้คุณค่าควบคู่การอนุรักษ์โดยเฉพาะการควบคุมการระบายน้ำทิ้งและสิ่งปฏิกูลจากแหล่งชุมชนลงสู่แหล่งน้ำ สามารถช่วยรักษาความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรแหล่งน้ำให้คงอยู่และสามารถใช้ประโยชน์จากทรัพยากรหอยน้ำจืดได้อย่างยั่งยืน